tylko michalbuchta.eu
cały internet

Bawaria: kolejna próba przełamania monopolu CSU

Flaga Bawarii (wariant rombowy)Jedna partia od 46 lat ma niepodzielną władzę w kraju demokratycznym. „To nie jest dane przez Boga i niestety nie jest również zapisane w naszej konstytucji” – stwierdził premier Günther Beckstein (cytat z br-online.de). W niedzielę wybory do Landtagu XVI kadencji. Dlaczego Bawarczycy głosują na CSU?

Geneza

Unia Chrześcijańsko-Społeczna w Bawarii (CSU) powstała na przełomie 1945 i 1946 roku, w warunkach koncesjonowania partii politycznych przez amerykańskie władze okupacyjne. Geneza CSU to starcie trzech wizji: pierwsza grupa działaczy prawicowych chciała nawiązać do tradycji bawarskiej partii konserwatywnej, jaką była w okresie 1918-1933 Bawarska Partia Ludowa (BVP), która z kolei kontynuowała wcześniejsze dokonania konserwatystów w początkowej fazie parlamentaryzmu bawarskiego (1819-1869) oraz Bawarskiej Partii Patriotów (1869-1887) i Centrum (1887-1918). Warto zaznaczyć, że BVP było w Bawarii partią rządzącą przez niemal cały okres Republiki Weimarskiej.

Druga grupa powojennych działaczy postulowała odniesienie do agraryzmu i bawarskości, ale bez istotnej roli religii, a więc do spuścizny małego Bawarskiego Związku Chłopskiego (BBB). Ciekawostką jest fakt, że współzałożycielem BBB był ks. dr Georg Ratzinger, brat dziadka obecnego papieża Benedykta XVI.

Zwyciężył jednak trzeci model: partii masowej, ponadkonfesyjnej (katolicko-ewangelickiej) i umiarkowanie federalistycznej. Siła ciężkości w nowo zarysowanym programie politycznym odeszła od konserwatyzmu na rzecz chrześcijańskiej demokracji. Po dyskusji zrezygnowano z nazwy „Chrześcijańsko-Społeczna Partia Robotników i Rolników” na rzecz bardziej powszechnej, która obowiązuje do dziś.

CSU już 3 kwietnia 1946 r. na stuttgarckim zjeździe krajowych partii chadeckich odmówiła udziału w strukturach federalnych ze względu na dążenia berlińskiej CDU do stałego przewodzenia partią na szczeblu międzykrajowym. Konsekwencją było nieprzyłączenie się CSU do CDU na pierwszym kongresie tej drugiej w dolnosaksońskim Goslar 20 października 1950 r. Od tego czasu normą stała się wspólna frakcja CDU/CSU w Bundestagu, oraz kilka stanowisk ministerialnych dla Bawarczyków. Jedyny kryzys między partiami miał miejsce w 1976 r.; charyzmatyczny lider CSU Franz Josef Strauß doprowadził wtedy do wymówienia umowy o współpracy, mając nadzieję na rozszerzenie działalności partii na cały obszar Niemiec. Po kilku tygodniach negocjacji cofnięto wymówienie.

dr Günther Beckstein, premier Bawarii

dr Günther Beckstein, premier Bawarii

Zdobycie monopolu

W wyborach do bawarskiej konstytuanty (czerwiec 1946 r.) CSU zdobyła 109 na 180 mandatów przy frekwencji 72,1%. 51 mandatów otrzymała SPD, zaś pozostałe 20 podzieliły między siebie mniejsze partie: Komunistyczna Partia Niemiec (KPD), Zjednoczenie Odbudowy Gospodarczej i Wolna Partia Demokratyczna (FDP). W związku z konieczną większością 2/3 do uchwalenia konstytucji oraz Amerykanami, którzy dążyli do równowagi między dwiema największymi partiami, konstytucja była tworzona głównie przez CSU i SPD. Na stanowisku premiera pozostał mianowany przez władze okupacyjne dr Wilhelm Hoegner (SPD); jest on uważany za ojca konstytucji, jako szef komisji przygotowującej ten dokument.

CSU i SPD głosowały za przyjęciem konstytucji Wolnego Państwa, przeciw głosowała część przedstawicieli FDP, WAV i KPD. Jednym z głównych argumentów FDP był brak jasnego przywiązania do „naszej niemieckiej ojczyzny” w preambule; ówczesna FDP była narodowo-liberalna, a niektórzy liderzy tej partii mieli przed wojną związki z NSDAP.

1 grudnia 1946 r. przeprowadzono jednocześnie referendum konstytucyjne i wybory do Landtagu, czyli Parlamentu Krajowego. Konstytucja zyskała aprobatę większości obywateli; za przedłożoną treścią opowiedziało się 70,6% głosujących (przy frekwencji 75%). O dziesięć punktów procentowych więcej głosujących poparło te dwie partie, które konstytucję stworzyły: CSU i SPD. Wybory zdecydowanie wygrała CSU (52,3%), zdobywając 109 mandatów w 180-osobowym Landtagu. SPD zyskało poparcie 28,6% głosujących. 6,2% obywateli nie miało prawa głosu ze względu na niedokończoną denazyfikację.

Ponad 50% głosów CSU zdobyła w zdecydowanej większości spośród kilkudziesięciu okręgów jednomandatowych; w kilku okręgach CSU miała mniej niż 50%, w kolejnych kilku większość 50% uzyskała SPD (Monachium, Norymberga, Fürth i Erlangen, Koburg, okręgi w Górnej Frankonii). KPD uzyskała 6,1%, ale w żadnym z siedmiu okręgów wielomandatowych nie przekroczyła progu wyborczego 10%; partia ta nie dostała się do żadnego powojennego Landtagu.

Pierwszym przewodniczącym powojennego Parlamentu Krajowego został dr Michael Horlacher z CSU. Partia ta zdominowała to stanowisko we wszystkich powojennych Landtagach. Analogicznie było ze stanowiskiem premiera, z wyjątkiem rządu w latach 1954-57. Wówczas wszystkie partie będące dotychczas w opozycji utworzyły koalicję przeciw CSU. W wyborach w 1962 r. CSU zdobyło ponad połowę mandatów; taka sytuacja utrzymuje się do dziś. Monopolu partii w Landtagu nie przełamało nawet kilka przegranych przez CSU referendów konstytucyjnych, m.in. w sprawie pogłębienia demokracji lokalnej (1995) czy likwidacji drugiej izby parlamentu – Senatu (1998).

Podział mandatów w bawarskim Landtagu (2003)

Podział mandatów w bawarskim Landtagu (2003-2008)

Pozostałe partie

Wybory w 1962 r. są istotne również z uwagi na wynik Partii Bawarii (Bayernpartei, BP). Ugrupowanie to de facto powstało tuż po wojnie, ale oficjalnie otrzymało koncesję na szczeblu krajowym dopiero w marcu 1948 r., gdyż pierwotne plany władz okupacyjnych nie przewidywały bowiem separatyzmu bawarskiego, poza tym program światopoglądowy BP był bliski do CSU, a Amerykanie nie chcieli wzajemnego osłabiania konserwatystów. Jeszcze w styczniu 1948 r. do BP przeszedł chadecki minister Joseph Baumgartner, który w czerwcu został wybrany na przewodniczącego partii. Istotnym wyznacznikiem dla BP stała się niechęć do wypędzonych, którzy w landzie tworzyli wówczas znaczną mniejszość. Program partii był osadzony na stworzeniu luźnej konfederacji niemieckiej, a jeśliby się to nie powiodło, należy żądać niepodległości Bawarii.

W 1949 r. w pierwszych wyborach do Bundestagu BP zdobyła 20,9% głosów, natomiast CSU – 29,2%; proporcje te powtórzyły się w wyborach krajowych w 1950 r. Partia Bawarii przejęła elektorat CSU w dwóch z siedmiu okręgów wielomandatowych: w Dolnej i Górnej Bawarii. Silniejszy konkurent w ciągu kilku kadencji pokonał jednak BP, zmniejszając liczbę mandatów separatystów do zera w 1962 roku. Od 1974 r. partia zdobywa najwyżej 1% głosów w wyborach krajowych i federalnych. Do Partii Bawarii należy ok. 5000 osób.
Warto dodać, że Narodowodemokratyczna Partia Niemiec (NPD) dostała się do bawarskiego Landtagu tylko w jednej kadencji: 1966-1970; w 1998 r. partia neonazistowska zdobyła ok. 0,2% głosów, w 2003 r. – nie wzięła udziału w wyborach.

Na drugim miejscu, od wyborów w 1946 r., zawsze znajduje się SPD. Zazwyczaj do Landtagu dostaje się FDP, posiadając kilka-kilkanaście mandatów; FDP nie posiadała reprezentacji w kilku kadencjach; po raz ostatni deputowani tej partii zasiadali w Landtagu w latach 1990-1994 (7 mandatów). Ważnym wydarzeniem w powojennym systemie partyjnym Bawarii było wejście na scenę polityczną Zielonych. Przedstawiciele tej partii zasiadają w Landtagu nieprzerwanie od 1986 r.

Po 2003

W wyborach w 2003 r. CSU zdobyła wszystkie 92 mandaty, które można było uzyskać w okręgach jednomandatowych, także w dużych miastach, których mieszkańcy tradycyjnie głosowali na socjaldemokratów (burmistrzami większych miast są też z reguły kandydaci SPD). Pozostałe 88 mandatów z list okręgowych zdobyły: SPD (41), CSU (32) i Zieloni (15). 9,4% wyborców zagłosowało na partie, które nie uzyskały mandatów; znaczącą klęskę poniosła FDP (2,6% głosów), która przegrała nawet z grupą Wolni Wyborcy (4% głosów), kojarzoną głównie z sukcesami na szczeblu komunalnym. Kolejne miejsca zajęli skrajnie prawicowi Republikanie (2,2% głosów), Partia Ekologiczno-Demokratyczna (2%) i opisana wyżej BP (0,8% głosów).

Do działającej tylko w Bawarii CSU należy więcej członków (167 tysięcy) niż do federalnych struktur FDP (64 tys.) i Sojuszu’90/Zielonych (44 tys.) razem wziętych. Ich bawarskie organizacje krajowe mają w sumie ok. 10 tys. członków. Bawarska SPD ma ok. 93 tys. członków.

Wybory w Bawarii są kolejnym testem dla CDU/CSU i SPD na szczeblu federalnym, po tegorocznych wyborach krajowych w Hesji (równowaga między głównymi partiami, poprzedni premier wciąż pełni obowiązki), Dolnej Saksonii (wygrana CDU, koalicja CDU-FDP) i Hamburgu (wygrana CDU, koalicja CDU-Zieloni). Istotną pozycję w kilku dotychczas ustabilizowanych systemach partyjnych krajów zdobyli socjaliści z Die Linke, choć z reguły otrzymują 5-10% głosów i niewielką liczbę mandatów; pozwala to jednak na skomplikowanie procesu budowy rządów. „Stare” partie (CDU i SPD) muszą lawirować, szukać nowych partnerów koalicyjnych i w ostateczności podejmować niekorzystną wizerunkowo decyzję o „wielkiej koalicji”. Czy taki scenariusz grozi Bawarii?

Wrzesień 2008

Partia Die Linke w poprzednich wyborach krajowych nie wzięła udziału. W wyborach federalnych (2005) uzyskała 3,4% głosów wtórnych. W sondażach FG Wahlen, Infratest dimap i Forsa (źródło: election.de) socjaliści otrzymują 4%, zatem możliwe jest, że przekroczą próg wyborczy.

CSU prawdopodobnie nie obroni większości 2/3; według mediów, celem partii jest zdobycie większości absolutnej. Sondaże pokazują, że nie powinno być z tym problemów (47-50%) i prawdopodobnie hegemonia CSU będzie trwać. Główne wydarzenie kończącej się kadencji, czyli zmiana na stanowiskach premiera i szefa partii po aferze z dr Gabriele Pauli (pisałem o tym półtora roku temu), niewiele zmieniło w poparciu dla chadeków. Stało się to na tyle dawno i w sposób tak ekstensywny, że ustąpienie Edmunda Stoibera w długim okresie pomogło partii. Istotną kwestią jest fakt, że premier dr (wszyscy powojenni premierzy Bawarii mieli stopień naukowy doktora z wyjątkiem Alfonsa Goppela, który był „zaledwie” doktorem honoris causa) Günther Beckstein pochodzi ze Środkowej Frankonii. Mieszkańcy tego w przeważającej części ewangelickiego regionu z reguły głosują bowiem na SPD i Zielonych; tym razem jednak osoba Becksteina może być jednak ważnym argumentem kampanii wyborczej CSU w okolicach Norymbergi.

SPD może być pewne drugiego miejsca. Zieloni i FDP będą musiały zadowolić się walką o trzecie (liberałowie prawdopodobnie po 14-letniej przerwie dostaną się do bawarskiego Landtagu).

Zasady ordynacji wyborczej

Warto jeszcze wspomnieć o podstawowych regułach prawnych tegorocznych wyborów, zapisanych w konstytucji landu (art. 13-16) , ustawie wyborczej i rozporządzenie MSW o wyborach krajowych. Odbędą się w godzinach 8.00-18.00, i tylko wtedy obowiązuje cisza wyborcza. Wcześniej można głosować listownie (z tej możliwości w poprzednich wyborach skorzystało 23,3% głosujących).

Landtag składa się ze 180 deputowanych (plus ewentualne mandaty nadwyżkowe i wyrównawcze) wybieranych według systemu mieszanego. 91 deputowanych jest wybieranych w okręgach jednomandatowych (okręgi te to z reguły powiaty lub miasta na prawach powiatu), a 89 – wielomandatowych (te okręgi są równoznaczne z okręgami-rejencjami, których w Bawarii jest siedem). Czynne i bierne prawo wyborcze mają niepozbawione praw wyborczych osoby, które ukończyły 18. rok życia i od przynajmniej 3 miesięcy mieszkają w Bawarii.

Kandydatów mogą zgłaszać partie i zorganizowane grupy wyborców. Jeśli partia lub grupa nie uzyskała w poprzednich wyborach minimum 1,25% głosów, musi przedstawić kilka tysięcy podpisów; liczba zależy od ludności poszczególnych regionów Bawarii. Kolejność list na karcie wyborczej jest ustalana na podstawie wyników partii (lub grupy wyborców) z poprzednich wyborów, dlatego CSU będzie miało numer 1; pozostałe komitety umieszczane są w porządku alfabetycznym. Kandydat może kandydować zarówno w okręgu jedno-, jak i wielomandatowym, o ile dany okręg jednomandatowy znajduje się danym okręgu wielomandatowym.

W okręgach jednomandatowych zwycięża osoba, która zdobędzie największą liczbę głosów. Kandydat ten nie otrzyma jednak mandatu, jeśli jego komitet nie uzyskał przynajmniej 5% głosów w skali kraju. W okręgach wielomandatowych podział mandatów następuje według metody Hare-Niemeyera.

Bibliografia

Bayerischer Landtag. 15. Wahlperiode. Volkshandbuch, NDV Neue Darmstädter Verlagsanstalt [na zlecenie Landtagu], Rheinbreitbach 2004.

BR-online, Landtagswahl 2008: Die Bürde der Hürde, wersja z 13 września 2008 r., http://www.br-online.de/aktuell/landtagswahl-2008-DID1210242160238/index.xml.

Europa. Regiony i państwa historyczne. Leksykon PWN, red. Marcin Kamler, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.

Karl-Ulrich Gelberg, Die Protokolle des Vorbereitenden Verfassungsausschusses in Bayern 1946, Institut für Bayerische Geschichte, Monachium 2004.

Geschichte des Bayerischen Parlaments 1819-2003, Haus der Bayerischen Geschichte, Augsburg 2005.

Alina Kowalik, Bawaria [w:] Kraje związkowe RFN. Część 1 (Badenia-Wirtembergia, Bawaria, Brandenburgia, Kraj Saary, Meklemburgia-Pomorze Przednie), pod red. Konstantego Adama Wojtaszczyka i Marty Jarosińskiej, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 1998.

Verfassung des Freistaates Bayern. Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland. Überblick Europäische Union. Mit Sonderteil Bayerischer Landtag, red. Konrad Stollreither, Bayerische Landeszentrale für politische Bildungsarbeit, Monachium 2005.

Marta Witkowska, Partie polityczne w krajach związkowych Republiki Federalnej Niemiec, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2003, s. 13.

Materiały elektroniczne z zasobów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz Bawarskiego Urzędu Statystyki i Przetwarzania Danych; materiały źródłowe (ustawy i rozporządzenia) dostępne w internecie.

Grafiki wykorzystane powyżej posiadają licencję public domain. Źródło: wikipedia de (1, 2, 3)

ściągnij tekst w postaci PDF

wykop twitter blip śledzik gwar digg del.icio.us technorati

skomentuj

Możesz użyć następujących tagów: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Strona korzysta z systemu zarządzania treścią Wordpress i motywu Digg 3 Column.