autor: Michał Buchta, 2 sie 2009 | komentarze [2] | RSS

Myślę, że powyższy tytuł rozwieje wszelkie wątpliwości co do mojej oceny powstania warszawskiego. Pamiętając o szacunku wobec bezpośrednich uczestników i niewinnych (cywilnych) ofiar insurekcji, uważam decyzję o podjęciu akcji zbrojnej za błędną. Naturalnie z perspektywy czasu nasuwa się wiele pytań:

• czy dowódcy wierzyli, że przejmą władzę w stolicy i kraju, mając dwa wrogie wojska przeciwko sobie?
• czy dowódcy spodziewali się pomocy aliantów?
• czy gdyby nie doszło do powstania, władze niemieckie bez pretekstu zniszczyłyby miasto?
• czy powstanie samo w sobie (niezależnie od wyniku) było fundamentem pod niepodległe państwo w odległej przyszłości?
• czy powstanie miało być czymś więcej niż manifestacją mieszkańców okupowanego miasta?

To pytania, na które nie udzielam odpowiedzi. Z pewnością każdy, kto przeczytał tytuł niniejszego wpisu, nie ma wątpliwości, że są to pytania retoryczne. Poniżej chciałbym jednak zwrócić uwagę nie na historyczne fakty czy dyskusję nad sensem rozpoczęcia powstania – o tym można przeczytać chociażby w książce prof. Jana Ciechanowskiego. Skupię się na współczesnej randze obchodów rocznicowych, a szczególnie na ich politycznym charakterze. O narodowym, a wręcz nacjonalistycznym wątku tej sprawy pisze bloger maras, używając słusznego określenia przemoc symboliczna.

W pewnym sensie piszę pod założoną wcześniej tezę: ogólnokrajowe obchody rocznicy wybuchu powstania warszawskiego to dwupłaszczyznowy element polityki historycznej partii Prawo i Sprawiedliwość. Pierwszą, powszechnie znaną płaszczyzną jest osobisty związek dwóch kolejnych przywódców PiS z powstaniem: ojciec braci Kaczyńskich był powstańcem. Lech Kaczyński, będąc prezydentem Warszawy, postarał się o nadanie jubileuszowej rocznicy wydarzenia naprawdę dużej, międzynarodowej rangi.

Drugą płaszczyzną jest skojarzenie powstania warszawskiego z patriotyczną, ogólnonarodową rewolucją historyczno–moralną, która dokonała się w połowie kończącej się dekady. Obchodzenie kolejnych rocznic stało się politycznie poprawne, a wśród elit brakuje dyskusji na temat potrzeby świętowania w dniu 1 sierpnia każdego roku. Rzadkie propozycje normalizacji sytuacji są zagłuszane przez wirtualnych patriotów.

Dziś niewielu zastanawia się, po co 1 sierpnia o godz. 17.00 syreny wyją w całym kraju. Owszem, jest to test lokalnych systemów alarmowych, ale nikt nie udaje, że chodzi głównie o sprawdzenie stanu technicznego obrony cywilnej. Prezydent Stalowej Woli w 2009 roku uznał, że nie podporządkuje się zarządzeniu wojewody, i nie włączy syreny o nakazanej godzinie. W wywiadzie powiedział m.in.:

1 sierpnia to dzień szczególny dla was, w stolicy. Obchodzenie go to przede wszystkim sprawa warszawiaków. Chylę czoła przed powstańcami, ich ofiarnością.

Niezależnie od wcześniejszych wyskoków tego prezydenta, tutaj ma rację! Syreny powinny być włączone w Warszawie, gdzie część mieszkańców zapewne uzna za stosowne przystanąć, zatrzymać samochody i wpaść w minutową zadumę. Ale dlaczego mieszkańcy setek innych miast, miasteczek i wsi muszą obchodzić tę rocznicę? Otóż dlatego, że taką atmosferę wywołały działania partii, o której wcześniej wspominałem. Lawina absurdu przybiera na wadze i nie oszczędza prawie nikogo. Lokalne powstanie zostało nagle uznane za zryw ogólnopolski. Lokalne: bo czyż swym zasięgiem akcja objęła miasta i gminy poza dzisiejszymi granicami Warszawy?

Istotnym czynnikiem, oprócz wkładu potomków Rajmunda Kaczyńskiego, jest użycie mediów publicznych do rozpowszechnienia informacji o rocznicy. Kluczem jest oczywiście siedziba tych mediów, bo powstanie wielkopolskie czy powstania śląskie nie są czczone przez dyrektorów programowych TVP i PR w analogiczny sposób. Mimo że – co warto zauważyć –  są to powstania regionalne, a nie lokalne. Wyjątkiem była okrągła, 90. rocznica powstania wielkopolskiego. Sądzę wszakże, że podobnej oprawy 90. rocznica I powstania śląskiego się nie doczeka, mimo że nastąpi już wkrótce. Scenariusz będzie zapewne tradycyjny: msza w archikatedrze, apel poległych, złożenie wieńców, przemówienie wojewody i relacje w mediach regionalnych. Wniosek może być tylko jeden: zdaniem ogólnopolskich polityków i redaktorów, rocznice powstań śląskich nie zasługują na szacunek. A skoro tak, to i rocznica powstania warszawskiego nie zasługuje na szacunek.

Na marginesie dodam trzy luźne kwestie: po pierwsze, stale intryguje mnie używanie przy okazji rocznicy powstania warszawskiego flagi polskiej, zamiast warszawskiej. Po drugie, zapraszam na powstanie.pl. Po trzecie, pisownia „powstanie warszawskie” lub „Powstanie Warszawskie” jest alternatywna.

kategorie: Polska, historia, komentarz, polityka, społeczeństwo
słowa kluczowe: 1944, krytyka, powstanie warszawskie, Warszawa